RAHİM AĞZI (SERVİKS) KANSERİ NEDİR?
Rahim ağzı (serviks), rahmin vajinaya açılan, boyun şeklindeki kısmıdır. Serviks, aynı zamanda enfeksiyonların rahime ulaşmasını engelleyen koruyucu bir bariyer görevi de yapmaktadır.
Rahim ağzı kanseri, rahim ağzındaki normal hücrelerin, anormal hale gelip, kontrolsüz bir şekilde çoğalmasıyla oluşan bir kanser türüdür ve hastalığın oluşumu yıllarca sürebilmektedir. Bu kanser, dünya genelinde kadınlar arasında en yaygın kanser türlerinden biridir. Daha sıklıkla 30-50 yaşları arasındaki kadınlarda görülür. Hastalığın oluşumu öncesi rahim ağzı hücreleri birtakım değişiklikler göstermektedir ve bu değişiklikler erken tanı ile tespit edilebilmektedir. Böylece kanser oluşmadan önlemler alınabilmektedir, yani kadınlar kansere yakalanmadan önce tanılanıp, hastalıktan korunabilmektedir.
RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?
- Human Papilloma Virüs: Rahim ağzı kanserine neden olan en büyük faktör Human Papilloma Virüsü (HPV). Rahim ağzı kanseri teşhisi konmuş kadınların neredeyse tamamında görülen HPV virüsü, cinsel birliktelik ile bulaşmaktadır. Hatta tam birleşme olmasa dahi, genital bölgelerin birbirine temasıyla dahi bulaşabilmektedir. Vücudun bağışıklık sistemi bu virüsü yok edebilir, ancak bağışıklık sisteminin iyi çalışmadığı durumlarda virüs normal hücrelerin içine yerleşir ve bu hücrelerin anormal gelişmesine yani kanserleşmesine sebep olur. HPV bulaşı sonrası kanserleşme hemen olmaz, 5 ile 15 yıl arasında bir vakit alır. HPV’nin 200’den fazla tipi mevcuttur. Düşük riskli tipleri, el ve ayaklarda, genital bölgede siğillere neden olurken yüksek riskli tipleri (HPV 16, 18, 31, 33, 35 gibi) rahim ağzında rahim ağzı kanserine neden olabilmektedir.
- Cinsel Öykü; İlk cinsel ilişkinin genç yaşta olması, çok sayıda partner değişikliği, cinsel ilişki sırasında korunma yöntemlerinin kullanılmaması HPV ve rahim ağzı kanserine yakalanma riskini artırır.
- Gebelik Sayısı; Fazla sayıda hamilelik geçiren kadınlarda rahim ağzı kanseri riski fazladır.
- Doğum Kontrol Hapları; 5 yıldan uzun süre doğum kontrol hapları kullanılması rahim ağzı kanseri riskini artırır.
- Genetik; 1.derece yakınlarda rahim ağzı kanseri olması hastalığa yakalanma riskini artırabilir.
- Sigara; Sigara, bağışıklık sistemini zayıflatarak vücudun HPV enfeksiyonlarıyla savaşma yeteneğini azaltır. Ayrıca, sigarada bulunan bazı kimyasallar rahim ağzı hücrelerinde hasara yol açarak kanser riskini artırır.
- Diyet; Sebze ve meyveden fakir diyet, A ve C vitamini eksiklikleri riski artırmaktadır.
- Tarama; Rahim ağzındaki hücresel değişiklikler, PAP-smear testi ile tespit edilebilmektedir. Düzenli olarak jinekolojik muayene, PAP-smear testi ve HPV testini yaptırmayan kadınlarda rahim ağzı kanserine yakalanma riski daha da artmaktadır.
NASIL KORUNULUR?
- HPV Aşısı: HPV aşısı, özellikle yüksek riskli HPV tiplerine karşı güçlü bir koruma sağlar. HPV aşısının yaygın bir şekilde uygulanması, rahim ağzı kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarının önlenmesine büyük katkı sağlar. Aşının tüm dozlarını almak, tam bir koruma sağlamak için önemlidir.
Aşı kimlere, ne zaman ve kaç doz yapılmalıdır?
- 9-14 Yaş Grubu: Aşı, cinsel aktif dönemin başlamasından önce yapılırsa en etkili korumayı sağlar. Bu nedenle, ideal olarak 9-14 yaş arasında başlamak önerilir. Bu yaş grubundaki hem kız hem erkek çocuklarına 2 doz uygulanmalıdır.
- 15-26 Yaş Grubu: Bu yaş grubunda da yine her iki cinsiyet için aşı uygun olup 3 doz olarak uygulanmalıdır.
- 27-45 Yaş Grubu: Bu yaş aralığındaki kadınlarda da 3 doz olarak aşı önerilir. Aşının etkinliği, daha önce HPV ile temas etmiş olma olasılığı nedeniyle biraz daha düşebilir ancak çalışmalar bu yaş aralığındaki kadınlarda da HPV aşısının etkili olduğunu ortaya koymaktadır, bu sebeple rahim ağzı kanseri ile mücadele için bu yaş grubundaki kadınların da aşılarını olması oldukça önemlidir. Erkeklerde bu yaş grubunda aşılama önerilmeyebilir, ancak belirli durumlarda doktor tavsiyesi ile yapılabilir.
- Düzenli Tarama: Rahim ağzı kanseri, tarama testleriyle erken evrede tespit edilebilir. Pap smear ve HPV testleri, rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri erken dönemde saptayarak kansere dönüşmeden önce tedavi edilmesini sağlar.
Tarama Programı:
- İlk cinsel ilişkiden itibaren 29 yaşına kadar 3 yılda bir kadın doğum muayenesi ve Pap smear testi yapılmalıdır. Bu yaş grubunda rutin HPV testi önerilmez, ancak anormal Pap smear sonucu durumunda yapılabilir.
- 30-65 yaş arasında 5 yılda bir kadın doğum muayenesi, Pap smear testi ve HPV testi yapılmalıdır. HPV testi yaptırılmadıysa Pap smear testi 3 yılda bir yapılmalıdır.
- 65 yaş üzeri kadınlar, son 10 yılda birbirini takip eden üç negatif Pap smear testi veya iki negatif HPV testi sonucuna sahip ise tarama programından çıkarılabilirler.
- Güvenli Cinsel İlişki: Prezervatif kullanımı, HPV enfeksiyonunun bulaşma riskini azaltır. Çok sayıda cinsel partner olmamasına dikkat edin, güvenli cinsel ilişkiler yaşayın.
- Sağlıklı Beslenme: Dengeli bir diyet, bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı direncinizi artırır. Özellikle bol sebze ve meyve tüketmek önemlidir.
- Sigara Kullanmamak: Sigara içmek, rahim ağzı kanseri riskini artıran önemli bir faktördür. Sigaranın bırakılması, yalnızca bu riski azaltmakla kalmaz, aynı zamanda genel sağlık üzerinde de olumlu etkiler sağlar.
RAHİM AĞZI KANSERİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Erken evre rahim ağzı kanseri genellikle belirti vermez. Ancak ilerleyen evrelerde şu belirtiler görülebilir:
- Adet döngüsü dışında, cinsel ilişki sonrası veya menopoz sonrası gerçekleşen anormal vajinal kanama, rahim ağzı kanserinin en yaygın belirtilerindendir.
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı hissedilmesi, rahim ağzındaki bir anormaliteye işaret edebilir. Pelvik bölgede sürekli veya tekrarlayan ağrı, rahim ağzı kanserinin ilerlediğine işaret edebilir.
- Kanser ilerledikçe vajinal akıntı normalden farklı bir renk (kanlı, kahverengi) ve koku alabilir. Akıntı yoğun ve kötü kokulu olabilir.
- İdrar yaparken yanma, ağrı veya rahatsızlık hissi, rahim ağzı kanserinin işaretlerinden biri olabilir. Bu durum, genellikle kanserin idrar yollarına yayılmasından kaynaklanır. İdrar yolu enfeksiyonları benzer belirtiler gösterebilir, bu yüzden doğru teşhis için doktor kontrolü şarttır.
- Sürekli yorgun hissetmek, açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık kanserin genel belirtilerindendir.